شهرستان شاهرود یکی از شهرستان‌های استان سمنان است. مرکز این شهرستان شهر شاهرود است و در شمال شرقی کشورایران قرار دارد. جمعیت شهرستان شاهرود در سال 1384 بالغ بر 234738 نفر برآورد شده است که از این تعداد 156297 نفر در نقاط شهری و 78441 نفر در نقاط روستایی ساکن هستند.

شاهرود مرکز شهرستان شاهرود است , و در کنار استانهای خراسان رضوی، گلستان و یزد قرار دارد، این شهر آب و هوای نسبتاً خوبی دارد .

تاریخچه شهر شاهرود بعضی معتقدند که نام قدیم شاهرود حنجره یا شخره (شاخره) بود که به تدریج تبدیل به شاهرود شده است. بر اساس شواهد و مدارک تاریخی موجود تشکیل هسته اولیه شهر شاهرود به دلیل دفاع از مهاجمان روی تپه ای کم ارتفاع در دامنه کوه شمالی و غربی شاهرود ساخته شد و به تدریج همراه با برقراری امنیت در محل , رشد و توسعه یافت. رشد این شهر در چند سال اخیر به علت قرار گرفتن در مسیر جاده اصلی تهران به مشهد چشمگیر بوده است. به استناد برخی اشاره‌های تاریخی مندرج در متون و بعضی شواهد باستان شناختی معماری موجود در داخل و خارج؛ راه عبور قافله‌ها و کاروانهایی که بزرگراه غربی – شرقی (جاده ابریشم) را طی میکردند, از آبادی یا روستای بزرگ شاهرود می‌‌گذشته است. موقعیت ممتاز طبیعی و جغرافیایی و وجود چندین قلعه و دژ در این مکان و اطراف آن جوابگوی اطراق و پناه ساکنان و کاروانیان در هنگام بروز خطر بوده است. در عین حال , وجود کاروان سرا و چاپارخانه در این منطقه آن را به یکی از مراکز مهم یکجانشینی در منطقه تبدیل کرد. به علاوه استعداد خاک و وفور آب برای آبادی شاهرود , موقعیت‌های ویژه‌ای را فراهم کرد که همگی منجر به تشکیل شهر در قرن‌های هفتم و هشتم هجری شد. احداث مسجد جامع قدیم در میان باغها و بستانهای منطقه , باعث دگرگون شدن وضعیت شاهرود در بین روستاهی همجوار شد , زیرا مسجد جامع در دوران اسلامی به عنوان شاخص تمایز شهر از روستا به شمار می‌‌رفت. سپس قلعه‌هایی نوین به نام ولورا و قلعه سنگ برای دفاع از شهر ایجاد شد. فرم معماری این قلعه و همانندی ساختاری آن با اجزا و عناصر مسجدهای دوره ایلخانی , روشنگر این نظریه است که احداث قلعه ولورا اندکی بعد از مسجد جامع شهر برای حفاظت از ساکنان در مواقع ضروری صورت گرفته است. بر همین اساس می‌توان پنداشت محدوده شهر در محله بید آباد فعلی , قدیمی‌ترین قسمت از بافت قدیمی شهر می‌‌باشد .

www.shahrood.net منبع