تاریخچه مختصر گناباد

گناباد از شهرهای قدیمی ایران است. در زمان هخامنشیان مردمانی كشاورز در این منطقه زندگی می‌كرده‌اند و چون در مسیر راه زابل و مكران و فارس به تركستان و بر سر راه غرب ایران به هرات قرار داشته، مورد توجه سلاطین هخامنشی بوده است. با توجه به قدمت قنات‌های گناباد، عده‌ای احداث آن را به دستور بهمن پسر اسفندیار پسر گشتاسب بن لهراسب نسبت می‌دهند كه به اواخر قرن پنجم و اوایل قرن چهارم پیش از میلاد مربوط می‌شود. وجود آثار و ابنیه تاریخی بسیار كهن چون قبر پیران ویسه، قلعه فرود، قلعه رستم و قریه معروف پشنگ نیز تاریخ طولانی این منطقه را بازگو می‌نمایند، بجستان یا بغستان (سرزمین ایزد) كه از توابع گناباد است قبل از زرتشت وجود داشته است. از وقایع مهم گناباد در دوره تسلط عباسیان، مبارزه امام زاده سلطان محمد عابد برادر حضرت رضا(ع) با ماموران حكومتی و شهادت وی در كاخك گناباد (203 هجری) است. از دیگر وقایع تاریخی گناباد، بنیانگذاری شعبه‌ای از فرقه صوفیه نعمت‌اللهی تحت عنوان نعمت اللهی گنابادی در سال 1293 هجری در بیدخت گناباد است.

دیدنی‌ها و آثار تاریخی گناباد

از دیدنی‌های گناباد روستای گیسور است كه دارای آثار متعدد تاریخی و باستانی از قبیل قلعه دختر شوراب، قبر پیران ویسه و پشن و آتشكده‌ای از دوران هخامنشیان است. بیدخت نیز از بخش‌های بزرگ در محدوده شهر گناباد است كه علاوه بر جاذبه‌های طبیعی، آرامگاه عرفای مشهوری چون سلطان علی‌شاه و صالح علی شاه در آن جاست كه مورد توجه صوفیان و عارفان می‌باشد. از دیگر آثار باستانی گناباد، تپه اروك در 45 كیلومتری مشرق گناباد (مربوط به قبل از اسلام)، مسجد جامع قوژد در 24 كیلومتری گناباد (دوره قاجاریه)، تپه حصار عمرانی در 25 كیلومتری شمال گناباد، مسجد رباط عمرانی (دوره قاجاریه)، دژ و برج اروك (پارت و ساسانی)، قلعه قدیمی و هشتی و سردر قدیمی گیسور (قاجاریه)،‌ قلعه فرود، قلعه زیبد، قلعه دختر بجستان، شهر باستانی پشن در 40 كیلومتری شمال شرقی گناباد و خرابه‌های شهر عوز در 10 كیلومتری شمال گناباد را می‌توان نام برد. در روستای كوثر گناباد یخدانی به ارتفاع 15 متر و عمق 5 متر با مصالح آجر و گل از دوره قاجاریه به جای مانده است كه زیر نظر میراث فرهنگی و از دیدنی‌های منطقه می‌باشد.

:: آرامگاه جغتین گیسور
این بنا در قریه گیسور(=جای آتش یا آتش شاهی) در 72 كیلومتری شمال شرقی گناباد واقع است.

:: مسجد جامع گناباد
مسجد جامع گناباد بر طبق كتیبه كوفی آن در سال 609 هجری ساخته شده است و به لحاظ دارابودن كتیبه و آجركاری‌های ظریف و ساختمان محراب دارای اهمیت بسیاری است.

:: مسجد جامع جویمند
این مسجد در زمان شاه صفی (1038-1052) در سال 1040 هجری توسط شاه حسین منجم و به سعی خواجه محمد قاسم محولاتی ساخته شده است.

:: مسجد جامع كاخك
این مسجد در سال 961 به دستور شاهزاده سلطانم خواهر شاه طهماسب اول صفوی بنا شده و در سال 1070 گچ‌بری و تزیینات آن پایان یافته است.

:: مسجد جامع بجستان
مسجد جامع بجستان در سال 826 هجری و در زمان شاهرخ میرزا پسر امیر تیمور گوركانی بنا شده و دارای كتیبه‌ای با نام سازنده و تاریخ اتمام آن است.

:: مسجد جامع بیدخت
ساختمان اولیه این مسجد مربوط به اواخر قرن دوازدهم هجری است و گچ‌بری و تعمیر آن در سال 1204 اتمام یافته است.

:: بقعه سلطانی
این بقعه، آرامگاه بنیانگذار شعبه‌ای از فرقه صوفیه نعمت اللهی و قطب‌های آن می‌باشد. حاج سلطان محمد، صالح علیشاه از عرفای مدفون در این بقعه هستند.

:: امام زاده احمد (مزار بیمرغ)
این امام زاده در روستای بیمرغ در 35 كیلومتری شمال شرق گناباد واقع است و منسوب به احمدبن‌ موسی بن جعفر(ع) می‌باشد.

:: امام زاده سلطان محمد عابد
این بنا در سال 960 هجری قمری در زمان حكومت شاه طهماسب صفوی ساخته شده است. سلطان محمد عابد را برادر امام رضا(ع) می‌دانند، بنابر روایتی دیگر وی عموی امام هشتم می‌باشد كه به محمدالعابد شهرت داشته است.

:: غار بیدخت
این غار در نزدیكی گناباد (رشته كوه‌های كالاری) واقع است، بدنه غار از سنگ مرمر بسیار مرغوب تشكیل شده است.

tarikh.allgoo.us منبع