"... کوبنان یا کوهبنان در حال حاضر (در زمان نوشته شدن مقاله) دهستانی است که در بخش راور در 95 کیلومتری شمال غربی زرند در استان کرمان واقع است (فکر کنید که کوهبنان در این 15 سال اخیر چه پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته است!) کوه های "کمر آسیاب" و "سرخ" به ترتیب در شمال و شرق و کوه "تل سیاه" در جنوب غربی آن قرار دارد. بلندترین کوه منطقه کوه "کوهبنان" است که 3660 متر ارتفاع دارد و به کوه "داودان" مشهور است. در زمان "مقدسی قرن چهارم هجری" شهر کوچکی بوده که دو دروازه داشته است. مارکوپولو می گوید: "کوهبنان شهر بزرگی است که در آخرین نقطه خاک کرمان قرار دارد. آهن، فولاد و توتیای فراوان دارد و از صنایع دستی آن آینه های بزرگی است که در بازار شهر به فروش می رسد".

رسوباتی از دریاچه های آب شور و شیرین به دست آمده اند که حاوی آثار گیاهی فراوانی است که نشان دهنده این است که بارش و رطوبت در این منطقه بیشتر از امروز بوده است. در این منطقه سنگهای رسوبی آهکی"marl"، " تورب " و "peat  " وجود دارد که از نظر مقدار باقیمانده های گیاهی (قارچها، سرخس ها) و همچنین نرم تنان بسیار غنی است و در دوره آب و هوای مرطوب تشکیل شده است که با تایید نظریه فوق کمک می کند. زمین شناس آلمانی به نام "هوک رید" پس از انجام یک سری بررسی های زمین شناختی در منطقه کوهبنان موفق به کشف و شناسایی دو محل باستانی گردید که قدمت آن را به دوره "مزولیتیک" (میان سنگی) و آغاز نوسنگی "protoneolithic" نسبت می دهند (1961). عمده آثار به دست آمده از این دو محل باستانی عبارتند از؛ تعدادی ادوات سنگی که شامل ریز ابزار های هندسی نیز می باشند (microlithes geometriques).

با توجه به اطلاعات موجود اینکه کوهبنان یکی از اجتماعات مهم دوران مربوطه در شرق ایران امروزی بوده است، تقریباً قطعی است و احتمال آن نیز بسیار است که کوهبنان یکی از مراکز توسعه فرهنگ و تکنولوژی جنوب شرقی منطقه و همچنین غرب و دامنه های زاگرس بوده باشد. ..."

  واژه کوهبنان در کتب مختلف به صورت های گوناگون آمده که برخی از این نام ها عبارتند از:کوبنان کوبونات کهبنان کبینان و کهنبان .

برخی دیگر بنان را به معنای پسته کوهی دانسته و معنی کوهبنان را کوه پسته میدانند که این احتمال موجه است زیرا در گویش محلی این منطقه واژه بنه به معنی پسته کوهی است.

در قسمت شرقی کوهبنان قریه گوجهر قرار دارد که در زمان صفویه به خاطر معادن سرب و فازهر شهرت داشته است.هوای این دهستان به سبب اتصال به صحرای لوت گرم است قریه طرز به خاطر اتصال به کوهستان زرند خوش آب و هواست.

در فاصله 8 کیلو متری شمال شرقی زرند دنباله رشته کوههای مرکزی ایران با جهت شمال غربی_جنوب شرقی امتداد دارد.که

دشت لوت را از دشت های کرمان جدا می کند.مهمترین کوههای این منطقه عبارتند از کوه کوهبنان(کوه بالا)به ارتفاع3775متر

و کوههای طغرالجرد که بلند ترین قله آن کوه تخ راجه tokhraje است که 2600متر ارتفاع دارد.

صنایع و معادن

در دوره تسلط غزها و پس از آن که از زرند جز ویرانه ای باقی نمانده بود کوهبنان موقعیت والایی در زمینه تجارت و بازرگانی کسب کرده بود از معادن این شهر می توان به سرب  گوگرد بوکسیت(سنگ آلومینیوم) نمک شوره و خاک نسوز اشاره کرد.

اهمیت صنایع دستی کوهبنان در قرون گذشته بسیار بیش از صنایع غذایی بوده است چنان که مارکو پولو از تهیه آهن فولاد سرمه    

آیینه های بزرگ وشفاف و توتیای عالی در این شهر گزارش داده است.

از دهات ده علی و گوجهر پنبه به دست می آید که به یزد صادر می شود.پسته نسبتا خوبی نیز در این آبادی ها یافت می شود که بیشتر آن در یزد به فروش میرسد.

سادات کوهبنان که از قرن ها پیش در این شهر ساکن بوده اند بی شک از مهاجران مسلمان عرب هستند که به تدریج زبان

فارسی را برای تکلم برگزیده اند.بعلاوه مهاجران ترک زبانی که در تمام دوره های تاری خی پس از روی کار آمدن سلجوقیان به کرمان آمده اند با بومیان این منطقه درآمیخته اند مانند تیره افشار که از زمان صفویه به بعد عنصر مهمی در حیات سیاسی این منطقه به شمار رفته اند.

سادات کوهبنان در زمان صفویه طبقه ممتاز شهر بوده اند و معادن کوهبنان را تا زمان صفی قلی بیک در اختیار داشته اند.

مشاهیر

شاه نعمت الله ولی:

شاه نعمت الله ولی در سال 1388م  در سن حدود شصت سالگی پس از آن که در هرات دختر سید حمزه دستار بند هروی را به عقد خود دراوردراهی کوهبنان شد و در آنجا توطن جست. می مدت 7سال در کوهبنان به امامت و ارشاد اشتغال داشت و پسرش شاه خلیل الله در آنجا به دنیا آمد و گویا به سبب ارتدتی که به شیخ برهان الدین کوهبنانی داشت لقب برهان الدین را برای فرزند خود برگزید.

بی تردید حضور شاه نعمت الله در کوهبنان باعث رونق و رواج روز افزون تصوف در این منطقه بوده است و علاقه مندان فراوانی را به سمت این شهر کشانیده است.چنان که مستوفی می نویسد:در کوهبنان بسی درویشان از بلاد ایران به قصد ملازمت

آن هادی اوج ملکوت آمده و دست مریدی در دامن متابعش زده حلقه فرمانبرداری در گوش جان کشیدند. از آن جمله مولانا سعدالدین احمد که مدرس و فقیه شیراز بودند  به خدمت شیخ آمده التماس بیعت نمودند.شاه نعمت الله ولی پس از آن عازم یزد شد و چند سال بعد به کرمان بازگشت و پس از اندکی توقف در کوهبنان راهی کرمان شد مدت 25 سال گاهی در کرمان و گاهی در ماهان به سر می برد وی در سال1429م  در گذشت.

شیخ برهان الدین کوهبنانی عارف نامی قرن6 در دامنه کوه خواجه خضر کنونی منزل داشته است.

قوام الدین کوهبنانی نیز که از مریدان شاه نعمت الله و از شاگردان میر سید شریف جرجانی بوده است در این دوره می زیسته .

kouhbanan.kr.ir منبع