اَلْوَنْد، شهری‌ در استان‌ قزوین است‌. این‌ شهر با 36 و 10 عرض‌ شمالى‌ و 50 و 4 طول‌ شرقى‌، یکى‌ از شهرهای‌ 12 گانة استان‌ قزوین است‌ که‌ با موقعیتى‌ دشتى‌ و اقلیمى‌ معتدل‌ در 12کیلومتری‌ جنوب‌شرقى‌ شهر قزوین‌ قراردارد و از لحاظ اداری‌ جزو بخش‌ مرکزی‌ شهرستان‌ قزوین‌ به‌ شمار مى‌آید.

شهر امروزی‌ الوند در دهة 1320ش‌ آبادی‌ کوچکى‌ با 695 نفر جمعیت‌ بود ، هر چند جمعیت‌ این‌ آبادی‌ مطابق‌ اولین‌ سرشماری‌ عمومى‌ (1335ش‌) 595 نفر بود که‌ در 1345ش‌ به‌ 725 نفر رسید.

در دهة بعدی‌، عمدتاً به‌ سبب‌ آغاز فعالیت‌های‌ صنعتى‌ در شهر البرز از 1348ش‌ به‌ بعد، جمعیت‌ این‌ آبادی‌ با رشدی‌ شتابان‌ رو به ‌افزایش‌ نهاد و مهاجرانى‌ از نقاط دیگر، به‌ویژه‌ زنجان‌، آذربایجان‌ و گیلان‌ در این‌محل‌ ساکن‌ شدند، به‌ نحوی‌ که‌ جمعیت‌ آن‌ در 1355ش‌ به‌ 505 ،4 نفر (910 خانوار) افزایش‌ یافت‌ و تأسیسات‌ و واحدهای‌ خدماتى‌ گوناگون‌ در آن‌ برپا شد. از 1357ش‌، به‌ سبب‌ فعال‌ شدن‌ شهر صنعتى‌ البرز از یک‌ سو و بى‌توجهى‌ به‌ مقررات‌ محدوده‌های‌ شهری‌ از سوی‌ دیگر، جمعیت‌ الوند رشدی‌ شتابان‌ یافت‌ و توسعة کالبدی‌ آن‌ در خارج‌ از قلعه‌ به‌ سمت‌ شمال‌ شرقى‌ و شهر صنعتى‌ صورت‌ گرفت‌.

ساخت‌ خانه‌های‌ تعاونى‌ کارگری‌ نیز کمک‌ کرد، تا اینکه‌ در 1365ش‌ الوند به‌ صورت‌ شهر درآمد .

جمعیت‌ این‌ شهر در این‌ زمان‌ 938 ،39نفر بود که‌ در دورة 5 سالة بعدی‌ (تا 1370ش‌)، یک‌ بار دیگر با افزایشى‌ چشمگیر به‌ 557 ،54 نفر رسید و به‌ همین‌ ترتیب‌، تراکم‌ نسبى‌ جمعیت‌ شهر به‌ 510 ،20نفر در کم 2 افزایش‌ یافت‌ .

فعالیت‌ اقتصادی‌ این‌ شهر پیش‌ از این‌ زراعت‌، کارگری‌ و باغداری‌ بود. زمین‌های‌ کشاورزی‌ الوند که‌ غالباً از نوع‌ درجة یک‌ و دو و از خاک‌های‌ حاصل‌خیز به‌ شمار مى‌آیند ، در 1360ش‌، 768 هکتار بود که‌ عمدتاً (7/98%) به‌ صورت‌ آبى‌ بهره‌برداری‌ مى‌شد.

در آن‌ زمان‌، محصولات‌ عمدة الوند عبارت‌ بود از سیب‌، تره‌بار جالیزی‌ و انگور و علاوه‌ بر آن‌، گندم‌ آبى‌ (200 هکتار)، جو آبى‌ (100 هکتار)، چغندرقند (80 هکتار) و حبوبات‌ (20 هکتار) ( فرهنگ‌ اقتصادی‌...، 97). یکى‌ از بزرگ‌ترین‌ باغ‌های‌ واقع‌ در محدودة الوند، باغ‌ عمران‌ است‌ که‌ 85 هکتار وسعت‌ دارد و عمده‌ترین‌ محصولات‌ آن‌ سیب‌ و گلابى‌ است‌ .

آب‌ کشاورزی‌ از طریق‌ چاه‌ و نهر منشعب‌ از شبکة طالقان‌ تأمین‌ مى‌شود . پیش‌ از این‌، الوند دارای‌ یک‌ رشته‌ قنات‌ بود. در 1360ش‌ در الوند 150 ،2رأس‌ دام‌ که‌ عمدتاً (7/97%) دام‌ کوچک‌ بود نگهداری‌ مى‌شد. درگذشته‌ بافت‌ گلیم‌ و جاجیم‌ نیز میان‌ اهالى‌ رواج‌ داشت‌ .

شهر الوند در حال‌ حاضر از لحاظ جمعیتى‌ یکى‌ از شهرهای‌ متوسط ، و به‌ سبب‌ مجاورت‌ با شهر صنعتى‌ البرز و بافت‌ جمعیتى‌ آن‌، یکى‌ از شهرهای‌ مهم‌ کارگری‌ کشور به‌ شمار مى‌آید.

هسته اولیه شهر را قلعه‌ای‌ 4 گوش‌ با 18 برج‌ تشکیل‌ مى‌داد که‌ امروزه‌ در جنوب‌ الوند قرار دارد و محلة آن‌ هنوز چهرة کاملاً روستایى‌ خود را حفظ کرده‌ است‌.

براساس‌ آخرین‌ سرشماری‌ عمومى‌ (1375ش‌)، الوند 758 ،60نفر (108 ،12خانوار) جمعیت‌ دارد که‌ این‌ عده‌ 3/12% از کل‌ جمعیت‌ شهرستان‌ قزوین‌ را شامل‌ مى‌شود .

به‌ این‌ ترتیب‌، جمعیت‌ این‌ شهر در یک‌ دورة 20 ساله‌ (1355- 1375ش‌) حدود 5/13 برابر رشد یافته‌ است .

از مشاهیر این قریه کوچک ابوالحسن اقبال آذر (۱۲۵۲-۱۳۴۹) فرزند ملا موسی معروف به «اقبال‌السلطان آذر» و «اقبال آذر» خواننده موسیقی ایرانی و صاحب یکی از قوی‌ترین صداها در آواز ایرانی بود. اولین صفحه ایرانی که پر شد در تفلیس و با صدای ایشان بوده است. وی خواننده مکتب تبریز در موسیقی ایرانی بوده است.وی در سال ۱۲۷۷ ش قزوین را را ترک کرده و به تبریز رفت.

آثار تاریخی شهر الوند

در شهر الوند چهار اثر تاریخی وجود دارد:
مسجد امام خمینی
خانه اربابی
دو تپه تاریخی
مسجد امام خمینی: این مسجد قدیمی ترین مسجد شهر الوند است که در بافت سنتی واقع شده است.سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری استان قزوین در حال حاضر به مرمت و بازسازی این بنا مشغول است.

از شاخصه های چشمگیر بنا می توان به طاقنماهای معمول معماری اسلامی و ستون‌های قطور و مستحکم آن اشاره کرد که از ظرافت خاصی برخوردار است.

مصالح اصلی به کار رفته در ساخت این بنا،آجر است که با بند کشی بسیار ساده ای چیدمان شده است.از دیگر ویژگی‌های این اثر می توان به محراب بلند و رفیع آن که با پوششی از کاشی‌های رنگین تزئین شده است اشاره کرد.

بر روی این محراب آیاتی از کلام الله مجید به خط کوفی نگاشته شده است.محققان و کارشناسان، تاریخ ساخت بنا را اواخر دوره قاجار یا اوایل حکومت پهلوی اول می دانند.

خانه اربابی:اثر تاریخی دیگر الوند خانه اربابی است که در نزدیکی تپه تاریخی قرار گرفته است.شواهد امر مبنی بر این است که بنای مذکور دارای دو طبقه و تعداد کثیری اتاق و راهرو بوده است. تاریخ ساخت بنا با تکیه بر نظریه کارشناسان حوزه میراث فرهنگی،اواخر دوره قاجار یا اوایل حکومت پهلوی تخمین زده شده است.

تپه تاریخی: این تپه در بافت قدیمی شهر و در نزدیکی خانه اربابی قرار دارد. باستانشناسان طی حفاری‌های خود به تعدادی سفال‌های نخودی، خاکستری و قرمز رنگ که دارای نقوش هندسی،حیوانی و انسانی بودند ،دست یافتند. بر اساس حدسیات و به استناد سکه ها و سفالینه های مکشوفه،این تپه را متعلق به دوره صفویه دانسته اند.

در جنوب‌ شرقى‌ الوند تپه‌ای دیگر‌ منسوب‌ به‌ دورة صفوی‌ و سنگ‌ قبرهایى‌ مربوط به‌ همان‌ دوره‌ وجود دارد .

chtn.ir منبع